Чатыры мэты Ведаў

img

Веды распавядаюць пра чатыры мэты, якія можа ставіць перад сабой чалавек. Мэты гэтыя ўніверсальныя й важныя для кожнай супольнасці ў кожнай краіне і кожнай эпосе. На санскрыце яны называюцца дхарма, артха, кама і мокша – 1) выкананне рэлігійных абавязкаў; 2) эканамічны росквіт; 3) пачуццёвыя асалоды і 4) збавенне, ці вызваленне ад матэрыяльных кайданоў. Гэты пералік не выпадковы, дасягненне кожнай наступнай мэты залежыць ад таго, ці дасягнута папярэдняя мэта. Вось як гэта тлумачаць ачар’і, ведычныя духоўныя настаўнікі.

 

Без рэлігіі чалавечае грамадства ня можа існаваць. У прыродзе чалавека – пакланяцца каму-небудзь ці чаму-небудзь. І, калі нават знешне дзяржава абвяшчаецца свецкай, няцяжка заўважыць, што людзі ўсё адно пакланяюцца правадырам, дыктатарам, фюрэрам, розным старшыням  ці прэзыдэнтам. Таксама ў чалавечым грамадстве ўшаноўваюць вялікіх паэтаў, музыкантаў і іншых бачных дзеячаў навукі і мастацтва. У ведычным грамадстве пакланяліся выключна Богу, аднак у розныя часы рабілі гэта па-рознаму.

 

Бог ёсць асновай усяго, менавіта з Ягонай энэргіі Брахма ствараў сусвет. Пра гэта ў дэталях расказвае другая песня «Шрымад-Бхагаватам». Там гаворыцца, што Брахма быў народжаны на кветцы лотасу, што расла з пупка Госпада Вішну. Паколькі сусвет тады быў пусты, Брахму нічога не заставалася, як скарыстацца часткамі сусветнага цела Бога, каб стварыць сусвет такім, які ён быў дагэтуль. Такім чынам, усё, што нас атачае, – гэта праяўленне сусветнай формы Ўсявышняга Госпада. Пакланяцца Госпаду – значыць выкарыстоўваць Ягоную энэргію ў служэнні Яму. Гэта падобна на тое, як сын, атрымаўшы кішэнныя грошы ад бацькі, купляе бацьку падарунак. Грошы ў любым выпадку застаюцца энэргіяй бацькі, аднак такія паводзіны сына дастаўляюць бацьку асалоду. Бог – асоба, і Ён здольны адчуваць задавальненне альбо засмучэнне. Душа вечна злучана з Богам адносінамі слугі і гаспадара, вось чаму Крышну (Богу) падабаецца, калі мы спрабуем аднавіць гэтыя згубленыя адносіны, падносячы Яму тое, што Ён хоча. Богу не патрэбныя ніякія матэрыяльныя рэчы, аднак, каб мы маглі праявіць сваю любоў да Яго, Ён кажа, што прыме нават «кветку, плод, лісток ці ваду, калі гэта паднесена з любоўю» (Бхагавад-гіта 9.26). Крышна (Бог) прымае толькі любоў. У гэтым сэнс слова «рэлігія».

 

Дхарма, рэлігійныя абавязкі, часам выконваюцца машынальна, без любові да Бога. Тым ня менш, нават такія дзеянні маюць свае вынікі. Чалавечае грамадства, якое належным чынам выконвае свае абавязкі ў рамках сістэмы варнашрамы, трэба лічыць грамадствам, якое ідзе  шляхам сапраўднай рэлігіі. «Дрэва спазнаецца па пладах», падобным чынам, даведацца, ці сапраўды людзі ідуць рэлігійным шляхам можна па росквіце эканомікі. У кантэксце Ведаў эканамічны росквіт не азначаў масавай вытворчасці шырспажыву; таксама нідзе ў Ведах не сустракаецца ўказанняў штучна пашыраць патрэбы чалавека. Сучасная індустрыя, што пазбавіла людзей свежага паветра й чыстых вадаёмаў, не лічылася ў ведычнай культуры азнакай эканамічнага росквіту. Знакам эканамічнага росквіту выступала карова. Карова ўспрымалася як маці, бо чалавек п’е ейнае малако. З малака гатуецца топленае масла, вельмі важнае пры агнявых ахвярапрынашэннях. Вось чаму ў ведычным сэнсе эканамічнае развіццё – гэта развіццё сельскай гаспадаркі, асабліва развядзенне кароваў. Масавае забойства кароваў – прыкмета бязбожнага грамадства. Такое грамадства ня будзе ведаць міру. Усе ў такім грамадстве будуць гыркаць адзін на аднаго, падобна катам і сабакам, і доляй такога грамадства будуць войны і галеча. Ніхто ў такім грамадстве ня можа разлічваць на дасягненне трэцяй мэты – пачуццёвай асалоды. Цэнтрам пачуццёвай дзейнасці ёсць розум. Розум – гэта тонкая энэргія нашай псіхікі, якая вызначае наш настрой і нават планы на будучыню. Дэпрэсіі, што ўзраслі да маштабаў нацыянальных бедстваў, ёсць на сённяшні дзень другой праблемай пасля СНІДу. Ніхто ня ведае, што такое супакой і шчасце. Людзі ўвесь час знаходзяцца ў трывозе. У пагоні за міражом матэрыяльнага поспеху людзі, не задумваючыся, здзяйсняюць адзін грэх за другім, і глупства за глупствам. У «Шрымад-Бхагаватам» гаворыцца, што ўдзень такія людзі цяжка працуюць, а ўначы або спяць, або займаюцца сэксам. Законы матэрыяльнай прыроды нязменныя, у адрозненне ад законаў, што прымаюцца ў заканадаўчых сходах свецкіх палітыкаў. Чым больш чалавек забывае пра сваю духоўную прыроду, тым больш матэрыяльная прырода прымушае яго цяжка працаваць. Часам, каб хоць неяк прыхарашыць сваё непрагляднае існаванне, людзі ўзводзяць такую быдлячую працу на пастамент вышэйшых чалавечых каштоўнасцяў. Аднак практыка паказвае, што, як толькі чалавеку выпадае магчымасць, ён перастае працаваць. Такім чынам, без сапраўднага развіцця эканомікі, базісам якой павінна быць духоўнае развіццё (дхарма), чалавек ня здольны задаволіць свае пачуцці і розум.

 

Незадаволеныя людзі ўвесь час варагуюць адно з адным, называючы сваю варожасць дбаннем пра нацыянальныя інтарэсы ці неяк яшчэ, аднак сапраўдная прычына такой варожасці – у незадаволеных патрэбах. Жыццё чалавека ў ведычнай цывілізацыі было простае, але мысленне было ўзнёслым. Сапраўдныя веды ўтрымваюцца ў найстаражытных святых пісаннях свету – Ведах. Чалавек заўсёды імкнецца да ведаў, аднак сённяшні «адукаваны» скептык з-за неабдуманасці адпрэчвае аўтарытэтныя пісанні Ведаў і прыдумляе свае шляхі да шчасця. У выніку ў людзей фармуецца няправільнае ўяўленне пра чацвёртую мэту жыцця – збавенне.

 

Збавенне, ці вызваленне, заўсёды было любай тэмай абмеркавання ў колах філосафаў і багасловаў. У наш час гэтых мудрых людзей замянілі навукоўцы, якія ўжо які год б’юцца над стварэннем славутай таблеткі ад смерці. Але, калі азірнуцца назад, мы ўбачым, што ўсё, што стварылі навукоўцы за апошнія некалькі стагоддзяў, – гэта толькі яшчэ больш смяротныя віды зброі, закліканыя не аддаляць, а набліжаць смерць. Вялікая хлусня, якой частуюць людзей ужо ня першы год – прычына роспачы ў сучаснай моладзі, якая страціла арыенціры і ня здольная адэкватна ўспрымаць рэальнасць. За нешматлікімі выняткамі, амаль уся сучасная моладзь перажывае найжорсткі крызіс, які палягае ў тым, што ў жыцці ў людзей няма мэты, апроч нажывы, і, калі гэта мэта ўяўляецца недасяжнай, у чалавека зусім знікае жаданне жыць. Чацвёртая мэта жыцця, паводле Ведаў – вызваленне ад кайданоў ілюзіі, спазнанне свайго сапраўднага «я», несмяротнага, вечна шчаслівага і споўненага ведання. Менавіта Веды могуць дапамагчы сучаснаму чалавеку змяніць свой погляд на будучыню, знайсці сябе і ў матэрыяльным, і ў духоўным плане, і зрабіць нас сапраўды шчаслівымі.

Падрыхтаваў Садху-бхушана дас, лістапад 2022
Навігацыя: