8. Энэргія Абсалюту

Анталагічную структуру, якая апісвае прыроду Абсалюта – «у-сабе-і-для-сябе», мы знаходзім у канцэпцыі шакці-парынама-вады, вучэнні пра відазмяненні Боскай энэргіі.

 

Крышна – шакціман, «той, хто валодае шакці» (сілай, энэргіяй, патэнцыяй). Шакці ёсць адначасна і здольнасць Крышны, застаючыся нязменным, трансфармаваць Сябе ў разнастайныя формы наяўнага быцця, і сама гэта наяўнасць. У адрозненне ад аватараў, якія пры ўсёй іхнай шматстайнасці ёсць ні што іншае як Сам Крышна, які нібыта апранае на Сябе розныя маскі, шакці ёсць існасцямі іншага парадку, якія маюць сваю аснову ў Крышну, непарыўна злучанымі з Ім, але адрознымі ад Яго і адносна самастойнымі. У якасці аналогіі прыводзяцца суадносіны сонца і ягоных промняў, якія выходзяць з сонца, залежаць ад яго, але разам з тым ёсць штосці адрознае ад свяціла. Нягледзячы на тое, што сонца выпраменьвае велізарную энэргію, яно заўсёды застаецца роўным самому сабе. Таксама і Крышна заўсёды поўны і нічога не губляе, нягледзячы на тое, што ператварае Сябе з дапамогай Сваёй шакці ў мноства формаў. Паслядоўнікі Шанкары не прызнаюць шакці-парынама-ваду, бо лічаць, што дапусціўшы відазмяненні, мы непазбежна павінны прызнаць, што Брахман нешта страчвае, а тады Ён ня ёсць Адзінае (адвая), што немагчыма. Такім чынам, любая змена ёсць ілюзія. Аднак такая думка пазбаўляе іх магчымасці растлумачыць паходжанне шматстайнасці формаў наяўнага быцця, да таго ж тут шанкарыты разыходзяцца з аўтарытэтным сведчаннем, бо шакці-парынама-ваду пацвярджае вядомае выслоўе Ўпанішадаў: «калі з цэлага (Абсалюту) адымаецца цэлае, першапачатковае цэлае застаецца цэлым» (пурнасья пурнам адая пурнам эвавашыш’ятэ. Шры Ішапанішад, Зварот).

Унутраная энэргія Бога. Радха

Існуе тры віды шакці: антаранга-шакці (унутраная энэргія), бахіранга-шакці (вонкавая энэргія) і татастха-шакці (памежная энэргія). Антаранга-шакці надзяляе Бога ўсёмагутнасцю і канстытуюе трансцэндэнтны свет («у-сабе-і-для-сябе»), які самадастатковы і існуе па-за часам. Як і Бхагаван, антаранга-шакці апісваецца прэдыкатамі сат-чыт-ананда (вечнаісная, споўненая свядомасці і асалоды). У адпаведнасці з гэтымі прэдыкатамі ў ёй вылучаюцца тры ўзроўні: сандхіні, самвіт і хладзіні.

 

Сандхіні-шакці – субстрат трансцэндэнтнай рэальнасці, з ейнай дапамогай Бхагаван падтрымлівае ўласнае быццё і быццё іншых істотаў, якія бяруць у Ім пачатак.

 

Самвіт-шакці – здольнасць валодаць абсалютным веданнем і сіла гэтага ведання. Дзякуючы ёй Крышна ведае Сябе Самога, трансцэндэнтны і матэрыяльны свет, а таксама жывых істотаў, яна ж дае магчымасць жывым істотам спасцігнуць Бога.

 

Хладзіні-шакці – здольнасць Крышны атрымліваць найвышэйшую духоўную асалоду Самому і надзяляць асалодай іншых. Сутнасць хладзіні-шакці – Боская любоў (прэма), якая выяўляецца ў адданым служэнні (бхакці). Увасабленнем хладзіні-шакці лічыцца Радха, вечная жонка Крышны. Крышна – пурна-шакціман («які валодае ўсімі шакці»), а Радха – пурна-шакці («поўная шакці»), г. зн. найвышэйшая, якая ахоплівае ўсе іншыя. Падобна таму як Крышна ёсць крыніцай усіх аватараў, Радха ёсць крыніцай усіх шакці.

 

Радха і Крышна «непадзельныя і нязлучныя», іх быццё адносіцца да катэгорыі ачынцья-бхеда-абхеда. Аднак Крышна ўяўляе Сабою мужчынскасць, а Радха – жаночы пачатак, таму Крышна заўсёды грае дамінантную ролю, а Радха – падначаленую. Стасункі Боскай пары апісваюцца ў традыцыйнай вайшнаўскай літаратуры эзатэрычнай мовай эротыкі.

Вонкавая энэргія. Матэрыяльны свет

Бахіранга-шакці, вонкавая ці матэрыяльная энэргія, у адрозненне ад антаранга-шакці, складае «іншае» Бога. Яшчэ адна ейная назва – мая-шакці. Яна ёсць субстратам матэрыяльнай прыроды. Як і ўсе іншыя шакці, мая-шакці падначалена Бхагавану і ў Ім бярэ пачатак, аднак зносіны яе і Крышны істотна іншыя, чым зносіны Крышны і Ягонай унутранай энэргіі. Пануючы над маяй, Бхагаван ніколі не судатыкаецца з ёй і цалкам вольны ад ейнага ўплыву. Джыва Госвамі, каментуючы «Бхагавата-пурану», тлумачыць гэта так («Бхагавата-сандарбха» 17): «Мая – тое, чаго няма там, дзе ёсць Я (Бхагаван), але што з’яўляецца там, дзе Мяне няма. Іншымі словамі, мая выходзіць ад Мяне, але існуе па-за Мной, як сонечны блік на паверхні сажалкі, які, знаходзячыся ўдалечыні ад сонца, непарыўна злучаны з ім, сваёй прычынай. Як адлюстраванне сонца не кранаецца сонца, хоць і ня можа існаваць без яго, гэтак і мая не кранаецца Бхагавана, хоць цалкам ад Яго залежыць».

 

У адрозненне ад Шанкары, які лічыў, што рэальны толькі Брахман, а матэрыяльны свет цалкам ілюзорны (брахма сацьям джаган мітх’я), вайшнаўскія мысляры прызнаюць рэальнасць матэрыяльнай прыроды, хоць яна апісваецца ў іх негатыўнымі прэдыкатамі а-сат, а-чыт, нір-ананда (нявечная, несвядомая, пазбаўленая асалоды) у адрозненне ад трансцэндэнтнай прыроды. Свет рэальны, але мінучы (ашашвата). Паколькі ўсё, да чаго прывязваецца ў матэрыяльным свеце жывая істота, павінна знікнуць, для таго, хто патрапіў у палон матэрыяльнага свету ён абіцель смутку (духкха-алая). Свет злучаецца з паняццем ілюзіі, бо жывая істота лічыць яго тым, чым ён насамрэч ня ёсць, то бок месцам, дзе магчыма шчасце.

Падрыхтаваў Садху-бхушана дас, снежань 2022

Паводле www.krishna.by
Навігацыя: