5. Традыцыя: парампара і сампрадая

Найважнейшая ўмова існавання рэлігійнай традыцыі – гэта той механізм, з дапамогай якога перадаюцца духоўныя веды і забяспечваецца іхная захаванасць. Такім механізмам у вайшнаўскай традыцыі ёсць духоўная пераемнасць – парамапара.

 

Парампара (літар. «ад аднаго да другога») – разгортка традыцыі ў часе. Гэта ланцужок, што ідзе з глыбіні стагоддзяў, звёнамі якога служаць рэлігійныя настаўнікі, якія жылі адзін пасля аднаго. Кожны наступны ў гэтым ланцугу быў вучнем папярэдняга, такім чынам, праз сувязь настаўнік-вучань і перадаваліся веды. Пра значэнне парампары гаворыцца ў «Бхагавад-гіце» (4.2): «так здабытае праз парампару гэтае (веданне) спасцігалі святыя каралі». Гэта сістэма дазваляе захоўваць спрадвечнае разуменне святых тэкстаў, нягледзячы на велізарныя прамежкі часу, якія раздзяляюць нас ад іхнага ўзнікнення. Парампара забяспечвае дыяхроннае адзінства традыцыі, а таксама ейную «пазачасавасць» адносна сітуацыі навакольнага свету, якая пастаянна змяняецца. Для таго, каб выключыць магчымасць скажэнняў, неабходна, каб усе звёны парампары, г. зн. носьбіты і перадатчыкі ведаў, валодалі духоўнай дасканаласцю і ўзнёслымі маральнымі якасцямі.

 

Іншае важнае паняцце, якое мае дачыненне да традыцыі і што ахоплівае яе ў дыяхронна-сінхронным адзінстве – сампрадая. Сампрадая – гэта сукупнасць вучэння, культу і духоўных практыкаў, якія маюць адзін выток, а таксама іхных носьбітаў. Сампрадая ёсць адзінствам гэтых элементаў, якое ўвабрала ў сябе ўсю мінулую традыцыю і прэзентуе яе ў сучаснасці. У паняцце сампрадаі ўваходзіць ейная суаднесенасць з іншымі рэлігійнымі і філасофскімі школамі, а таксама здольнасць, застаючыся «па-за часам», заўсёды быць жывой крыніцай духоўнага ведання і прыстанкам для шукальнікаў Ісціны.

Чатыры школы вайшнавізму

Вайшнаўская сампрадая як духоўная пераемнасць павінна мець свайго заснавальніка, а таксама мула-ачар’ю – аўтара дактрыны, распрацаванай у адпаведнасці з прынцыпамі веданты (аднаго з шасці галоўных кірункаў індыйскай думкі, у аснове якога ляжыць вучэнне Ўпанішадаў, «Веданта-сутры» і «Гіты»). Існуе чатыры вайшнаўскія сампрадаі, якія адпавядаюць гэтым патрабаванням – Шры-сампрадая, Брахма-сампрадая, Рудра-сампрадая і Кумара-сампрадая. Назвы сампрадаяў утрымліваюць імёны звышнатуральных істотаў, якія традыцыя лічыць іхнымі заснавальнікамі. Першая носіць імя багіні Шры (Лакшмі), другая – Брахмы, трэцяя – Рудры (Шывы), чацвёртая – братоў-мудрацоў Кумараў. Сампрадаі таксама называюць па імёнах мула-ачар’яў (адпаведна, Рамануджа-сампрадая, Мадхва-сампрадая, Вішнусвамі-сампрадая і Німбарка-сампрадая). Хоць гэтыя школы пагаджаюцца ў сваіх галоўных палажэннях, і хоць кожная з іх прызнае аўтэнтычнасць іншых, у іх ёсць шэраг разыходжанняў па дактрынальных пытаннях, апроч таго, ёсць адрозненні ў абрадавай і малітоўнай практыцы. Аднак ува ўсіх сампрадаях адным спрадвечным Богам прызнаецца Вішну (Крышна), а шляхам, што вядзе да Бога – бхакці.

Бенгальскі вайшнавізм і Мадхва-сампрадая. Супольніцтва свядомасці Крышны

Паколькі бенгальскі вайшнавізм адносіцца да школы, заснавальнікам якой ёсць Брахма, а мула-ачар’ем – Мадхва, ейная поўная назва – Брахма-мадхва-гаўдыя-сампрадая (гаўдыя – ад Гаўда – старая назва Бенгаліі), ці проста Гаўдыя-сампрадая. Заснавальнік Гаўдыя-сампрадаі Шры Чайтанья, захаваўшы асноўныя палажэнні вучэння Мадхвы, развіў некаторыя галоўныя ягоныя аспекты і надаў ім асаблівае гучанне, што спрыяла велізарнаму поспеху Ягонага вучэння і хуткаму распаўсюджванню заснаванага Ім руху ў Індыі. Найважнейшы ўнёсак Шры Чайтаньі ў вайшнаўскую тэалогію – уласна крышнаізм, то бок прызнанне Крышны вярхоўнай іпастассю Бога, вучэнне аб неспасціжным адзінстве і адрозненні (ачынцья-бхеда-абхеда-вада), навука пра расы («густы, або тыпы» ўзаемаадносінаў з Богам); у культавую практыку – пакланенне Боскай пары (Радхарані і Крышну); агульнае спяванне імёнаў Бога (санкіртана); у сацыяльную практыку – пропаведзь роўнасці людзей перад Богам, масавыя святы і частаванне людзей асвячонай ежай.

 

Пераемнікам руху Шры Чайтаньі ёсць Супольніцтва (рух) свядомасці Крышны. Нягледзячы на цалкам сучасную арганізацыйную структуру, яно між іншым захавала ўсе рысы руху Шры Чайтаньі і дзякуючы гэтаму арганічна звязана з агульным дрэвам Брахма-мадхва-гаўдыя-сампрадаі, галіной якога яно выступае. Супольніцтва свядомасці Крышны спалучае галоўныя элементы вайшнавізму, уключаючы тэалогію, філасофію, абраднасць, духоўную практыку і этыкет. Вядома, для таго, каб традыцыя, якая прыйшла з Індыі, магла існаваць на новай для яе заходняй глебе, запатрабаваліся і некаторыя новаўвядзенні, аднак гэта не закранула самой ейнай істы.

Падрыхтаваў Садху-бхушана дас, снежань 2022
Навігацыя: