Ведычная культура і яе каштоўнасці

img

Ведычная культура, як вынікае з самой назвы, будуецца на прынцыпах Ведаў, найстаражытных святых пісаннях свету. Асноўнай каштоўнасцю ведычнай культуры ёсць шчасце, якое можа адчуваць чалавек. Крытэр поспеху ў гэтай культуры – колькасць шчасця, якое можа атрымаць чалавек за пэўны прамежак часу. У сувязі з гэтым шчасце падзяляецца на тры катэгорыі:

 

1. Шчасце, якое атрымліваецца ад судотыку ворганаў пачуццяў з аб’ектамі пачуццяў (напрыклад, вочы глядзяць на прыгожыя формы, і чалавек адчувае пэўнага роду асалоду).

 

2. Шчасце ад усведамлення Брахмана, несмяротнай прыроды быцця, асновы светабудовы, недыферэнцыяванага стану духу, ззяння, што зыходзіць ад Вышэйшай Прычыны ўсіх прычынаў.

 

3. Шчасце ад служэння Шры Крышну (Богу).

 

Абмежаванасць першага віду шчасця ня мае патрэбы ў доказах. Імкненне атрымаць задавальненне ад матэрыі параўноўваецца ў Ведах са спробамі атрымаць рыс, малоцячы рысавае шалупінне. Тым ня менш, паколькі такі від шчасця вельмі прывабны для большасці людзей, у Ведах утрымваецца мноства ўказанняў адносна таго, як правільна жыць у гэтым свеце, каб, урэшце, мець найбольшую колькасць асалодаў. Матэрыяльнае шчасце Веды дзеляць на два віды: шчасце, даступнае ў гэтым жыцці, і шчасце, даступнае пасля смерці. Кіруючыся ведычнымі прадпісаннямі, можна спазнаць і тое, і другое. Для здабыцця шчасця ў гэтым жыцці Веды прапануюць мадэль сацыяльнай структуры, якая атрымала назву варнашрама-дхарма. Варна ў перакладзе з санскрыту значыць «прафесійная схільнасць». Зазвычай гэта слова перакладаюць як «каста», аднак гэта няправільнае тлумачэнне. У «Бхагавад-гіце» (4.13), асноўным творы ведычнага канона, ёсць такія словы: «У адпаведнасці з трыма гунамі матэрыяльнай прыроды і звязанай з імі дзейнасцю, Я (Крышна, Бог) падзяліў чалавечае грамадства на чатыры саслоўі. Але ведай жа, што, хоць Я і ёсць стваральнікам гэтай сістэмы, Сам Я, вечны і нязменны, недатычны да якой-небудзь дзейнасці». У гэтым вершы ясна паказваецца, што чалавек належыць да таго ці іншага саслоўя не па нараджэнні ў пэўнай сям’і, а па прыродных схільнасцях, якія, у сваю чаргу, залежаць ад гунаў матэрыяльнай прыроды, якія ўплываюць на чалавека. Матэрыяльнае шчасце магчыма толькі ў тым выпадку, калі чалавек заняты сваёй справай, не спрабуючы ісці супраць сваёй прыроды. Такі чын дзеянняў лічыўся ў ведычнай культуры вышэйшай дабрадзейнасцю, што таксама пацвярджаецца ў «Бхагавад-гіце» (18.45): «Займаючыся дзейнасцю, якая адпавядае ягонай прыродзе, кожны чалавек можа дасягнуць дасканаласці».

 

Так захоўваўся мір у грамадстве, бо чалавек здавольваўся сваім становішчам і не імкнуўся заняць чужое месца ці пасаду. Такое стаўленне магчыма толькі пры адной умове – пры поўнай адсутнасці зайздрасці. У ведычным грамадстве, якое было пабудавана на ведычнай культуры, менавіта зайздрасць лічылася ворагам нумар адзін. Зайздрасць разглядалася як сукупнасць асноўных заганаў: пажадлівасці, гневу, прагнасці, ілюзіі і ўтрапёнасці. Веды даюць пэўны сродак для пазбаўлення ад зайздрасці – прысвячаць усю сваю дзейнасць Богу. Бога ў Ведах называюць Хрышыкешам, што значыць «валадар пачуццяў». Зайздрасць, а таксама ейныя складнікі, крадуць у чалавека адчуванне шчасця, таму ў ведычнай цывілізацыі было прынята так ці інакш пакланяцца Богу, слухаць пра Яго, прысвячаць Яму сваю працу, свае таленты, творы мастацтваў і г. д. Яшчэ да 50-х гадоў ХХ стагоддзя ўсе тэатральныя пастаноўкі ў Індыі былі так ці іначай звязаны з ліламі (гульнямі) Крышны і Ягоных увасабленняў. Выхаваны ў ведычнай культуры, чалавек атрымваў добры грунт для таго, каб у будучыні сур’ёзна прыступіць да адданага служэння Богу і стаць сапраўдным вайшнавам, «слугой Бога» (у наш час на захадзе вайшнаваў называюць крышнаітамі, аднак гэта назва ўмоўная; вайшнаў паходзіць ад слова Вішну – «усявышні», то бок вайшнаў – гэта адданы слуга Бога). Пры гэтым было няважна, у якой сям’і нарадзіўся чалавек і якую ён працу выконвае. Пераход ад выканання прафесійнай дзейнасці дзеля асалоды ейнымі пладамі і выкананне той жа дзейнасці дзеля Крышны быў паступовым, але даволі адчувальным. Пры гэтым змяняўся ня вонкавы аспект дзейнасці, а настрой чалавека, ягоныя думкі і імкненні. У аснове дзейнасці ніжэйшага парадку заўсёды ляжаць мары пра асалоду сваіх пачуццяў, тады як у дзейнасці дзеля Крышны (Бога) ляжыць уяўленне пра сябе, як пра неад’емную часцінку Ўсявышняга, прызначэнне якой служыць Поўнаму Цэламу.

 

Больш за тое, ніводзін з відаў матэрыяльнага шчасця, даступны чалавеку пасля смерці, ня быў магчымы без пакланення Богу. Каштоўнасць чалавечага жыцця сапраўды велізарная. Сярод 8 400 000 відаў жыцця чалавечае жыццё падае жывой істоце (душы) неверагодныя магчымасці. Па-першае, толькі чалавек можа змяніць свой лёс (карму). Жывёлы пазбаўленыя такой магчымасці. Жывёлы паводзяцца толькі натуральнымі, прыроднымі памкненнямі, тады як чалавеку дадзены выбар, інакш кажучы, толькі чалавек надзелены неабходным розумам, каб адрозніваць добрае ад дрэннага. Па-другое, толькі ў чалавечым абліччы можна пазбавіцца заганаў, такіх, як гнеў, пажаднасць і інш. Калі душа зжывае вышэйназваныя заганы, ёй адкрываецца шлях на нябёсы. Усе планеты, якія мы бачым на начным небасхіле, заселены. Многія з гэтых планетаў называюцца райскімі, таму што працягласць і якасць жыцця на іх немагчыма параўнаць ні з якімі асалодамі на нашай зямной планеце.

 

І, нарэшце, толькі чалавечая форма жыцця дае жывой істоце магчымасць адчуць шчасце найвышэйшага парадку – шчасце служэння Богу. У Тантра-шастры Шыва кажа сваёй жонцы Саці: «Дарагая жонка, той, хто аддаўся лотасавым стопам Говінды (Крышны) і такім чынам развіў у сабе чыстую свядомасць Крышны, можа з лёгкасцю знайсці ўсё, да чаго так імкнуцца імперсаналісты (тыя, хто пакланяецца безасабоваму аспекту Абсалюта, Брахману), і, больш за тое, ён можа нацешыцца шчасцем, даступным самым узнёслым вайшнавам».

 

Працягласць матэрыяльных асалодаў нікчэмна малая ў параўнанні з духоўнай асалодай. Шчасце ад чыстага адданага служэння Богу, – найвышэйшая форма шчасця, таму што такое шчасце бясконцае. Шчасце ж, якое прыносяць зямныя даброты ці спазнанне Брахмана, – лічыцца шчасцем ніжэйшага тыпу, бо яно мае пачатак і канец. У «Хары-бхакці-судхадае» прыводзіцца малітва Прахлады Махараджы, услаўленага адданага Госпада: «О мой Госпад, я зноў і зноў малю Цябе ля Тваіх лотасавых стопаў умацаваць мяне ў маім адданым служэнні. Я малю толькі пра тое, каб мая свядомасць Крышны стала глыбей і ўстойлівей, бо шчасце свядомасці Крышны і адданага служэння само па сабе можа прынесці чалавеку ўсе вынікі рэлігійнасці, эканамічнага дабрабыту, задавальнення пачуццяў і нават вызвалення ад матэрыяльнага існавання».

 

Гаворыцца, што радасці, якія могуць даць чалавеку рэлігійнасць, эканамічны дабрабыт, пачуццёвыя асалоды і вызваленне, ідуць услед за адданым служэннем Госпаду, падобна таму як пажы і фрэйліны пачціва крочаць услед за каралевай.

 

Такім чынам, ведычная культура і ведычная канцэпцыя сацыяльнага ладу дазваляла чалавеку спазнаць шчасце любога віду. Асновай любога шчасця была дабрадзейнасць, без якой быў немагчымы прагрэс чалавечага грамадства. Адзіны вораг чалавечага грамадства – гэта загана. Загана ня мае нацыянальнасці ці рэлігійнай прыналежнасці. Веды не прызнаюць дзялення людзей па расавай ці рэлігійнай прыкмеце. Любыя градацыі, памянёныя ў Ведах, тычацца толькі ўзроўня свядомасці чалавека, а не ягонага паходжання ці сямейных традыцыяў. Вось чаму на сённяшні дзень ведычная культура заваёўвае ўсё больш і больш паслядоўнікаў. Чалавек інстынктыўна імкнецца да праўды. Праўда вызначаецца Ведамі як сва-рат, што значыць «самасвятлівая». Праўда прамяністая, і чалавеку ня трэба даказваць, праўда гэта ці не, падобна на тое, як ня трэба даказваць галоднаму чалавеку, якога частуюць багатай ежай, насычаецца ён ці не. Прамяністая праўда Ведаў нясе дабро ўсім людзям нашай шматпакутнай планеты, і, калі чалавек жадае выгоды для сябе і сваіх блізкіх, ён павінен звярнуцца да Ведаў у пошуках сапраўднага кіраўніцтва да жыцця. Сэнс жыцця – быць шчаслівым. Гэта закладзена ў прыродзе душы, якая валодае якасцямі Вышэйшай Душы, Бога. Бога называюць сат-чыт-ананда, што значыць «споўнены вечнасці, ведання і асалоды». Гэтак і жывая істота, душа, падобна кроплі акіяна, валодае тымі ж якасцямі; душа вечная, ззяе ў веданні і адчувае асалоду. Чыстае адданае служэнне Крышну – ня што іншае, як паўнавартаснае праяўленне гэтай асалоды. Злучаючыся з дапамогай энэргіі шчасця Госпада з Самім Госпадам, душа адчувае непараўнальную асалоду. Не ачысціўшы сваёй прыроды, немагчыма ўступіць у каралеўства непараўнальнай асалоды. Бхакцівінода Тхакур, выбітны навуковец і паэт ХIХ стагоддзя, кажа ў сваёй кнізе «Шры Чайтанья-шыкшамрыта», што маральнасць, праўдзівасць, чысціня, зычлівасць, сумленнасць і любоў уласцівыя душы ад прыроды. Інакш кажучы, калі чалавек парушае запаведзі маралі, маніць, злуецца і выказвае непавагу да іншых – ён ня можа заяўляць, што служыць Госпаду. У свеце ёсць столькі людзей, якія заяўляюць, што служаць Богу і любяць Яго, аднак, калі яны пры гэтым разбэшчаныя, хлуслівыя, нячыстыя, незычлівыя і злыя – іхнае служэнне Богу – усяго толькі фарс. У ведычнай культуры ніхто ня мог заяўляць, што служыць Богу, не развіўшы спачатку вышэйзгаданых якасцяў сапраўднай дабрадзейнасці. Інакш кажучы, жыццё ведычнага грамадства было скіравана на ачышчэнне нашай спрадвечнай прыроды, прыроды душы, часцінкі Вышэйшай Душы, Крышны, усепрывабнага Госпада.

Падрыхтаваў Садху-бхушана дас, лістапад 2022
Навігацыя: