11. Закон кармы. Самсара

Хаця жывая істота ўвесь час імкнецца знайсці шчасце і пазбегнуць пакутаў, тым ня менш прыход і сыход шчасця і няшчасця не залежаць ад ейных высілкаў пазбегнуць ці наблізіць іх, а наступаюць як бы самі сабой, падобна прыходу і сыходу зімы і лета. Здаецца, што гэта адбываецца як бы пад уплывам злой волі лёсу без усялякай заканамернасці, цалкам адвольна. Але гэта адвольнасць насамрэч толькі ўяўная, бо і шчасце і пакуты ёсць ні што іншае як плады дзеянняў, здзейсненых джывай у мінулым. Надзяляецца гэтымі пладамі жывая істота ў адпаведнасці з законам кармы.

 

Вучэнне пра карму ў бенгальскіх вайшнаваў не адрозніваецца прынцыпова ад вучэнняў іншых школаў тэістычнай веданты. У шырокім сэнсе карма азначае дзеянне ўвогуле, а ў філасофскім сэнсе – дзеянне як прычыну, якая заўсёды спараджае іншае дзеянне, ці, у адносінах да свету ў цэлым, нейкі ўсеагульны прынцып прычыннасці, у адпаведнасці з якім лёсы ўсіх жывых істотаў у Сусвеце злучаны між сабой, а таксама з іхнымі дзеяннямі ў мінулым. Паводле Баладэвы Відзьябхушаны закон кармы сляпы (адрышта) і ня мае пачатку (анадзі).

 

Закон кармы разумее дзеянне як учынак, яго этычны бок, бо тут дзеянне атрыбутуецца да чалавека і таму мае тую ці іншую маральную афарбоўку. Маральная ацэнка ўчынку не адвольная, яна павінна адпавядаць дхарме – у дадзеным выпадку закону, які прадпісвае чалавеку маральныя нормы паводзінаў, а таксама ягоны абавязак у адносінах да Бога і іншых істотаў. У залежнасці ад таго, адпавядае ці не адпавядае ўчынак дхарме, ён заўсёды апроч наўпростага выніку мае і нейкі іншы вынік, які не праяўляецца адразу, а адкладаецца ў выглядзе «насення», выспявае і толькі пасля прыносіць «плод», які можа апынуцца поўнай нечаканасцю для дзеяча. Такія «плады» мінулых дзеянняў накладаюцца на наўпростыя вынікі ўчынкаў і могуць або ўзмацняць іх, або цалкам зводзіць на нішто і нават прыводзіць да процілеглага выніку, тым самым уносячы хаос у планы чалавека і бурачы ягоныя спадзевы. Мінулыя ўчынкі – прычына таго, што мы называем лёсам, які можа быць «незаслужана» «злым» ці «добрым», а таксама любых нечаканасцяў, з якімі мы сутыкаемся ў жыцці – як шчаслівых, так і горкіх.

 

З дапамогай кармы ажыццяўляецца вышэйшая справядлівасць, і кожны атрымлівае па заслугах за зробленыя ўчынкі. Карма паказвае, што наша жыццё не пачынаецца з народзінамі і не сканчаецца са смерцю, бо на працягу яе мы ўвесь час сустракаемся з яўнымі наступствамі ўчынкаў, здзейсненых намі да народзінаў на свет і разам з тым ня бачым вынікаў многіх учынкаў, якія мы здзейснілі пры нашай памяці. Калі адкінуць закон кармы і прыняць, што наша жыццё абмяжоўваецца знаходжаннем толькі ў адным целе, у тым, у якім мы зараз знаходзімся, то давядзецца зрабіць выснову, што ніякай вышэйшай справядлівасці не існуе і намі валодае сапраўды адзін толькі сляпы лёс. Такім чынам, трэба прызнаць, першае, што жывая істота ня ёсць целам і адрозніваецца ад яго, а другое – што раней яна знаходзілася ў іншым целе, а пасля знікнення гэтага цела ёй наканавана адправіцца ў наступнае, дзе ёй ўгатаваны плады ейных цяперашніх дзеянняў.

 

Працэс перасялення джывы з цела ў цела называецца самсарай. Самсара («рух па коле») – вынік падзення джывы ў матэрыяльны свет. Абцяжараная кармай, жывая істота ўвесь час змяняе целы. Вандруючы ў гэтым колазвароце, яна можа прымаць як прымітыўныя целы, так і вельмі высокаразвітыя – ад цела казуркі да цела напаўбога. Але ні самсара, ні карма ня вечныя, і тое і іншае можа быць спынена па волі джывы.

Падрыхтаваў Садху-бхушана дас, снежань 2022
Навігацыя: