18. Будова сусвету

Веды, як і іншыя святыя пісанні свету, прызнаюць, што гэты свет быў створаны ў пэўны момант часу. Дэталі гэтага працэсу, якімі напоўнены цэлыя тамы ведычнай літаратуры, прымусяць прызадумацца нават скептыкаў.

 

У кожнага створанага аб’екта ёсць чатыры прычыны: гэта рэчыўная прычына (напрыклад, цэгла хаты), дзейсная прычына (муляры, хто будуе гэту хату), сэнсавая (мэтавае выкарыстанне гэтай хаты ці жаданне гаспадара, таго, хто плаціць за яе) і канструктыўная (архітэктар, які праектуе гэту хату ў залежнасці ад патрэбаў і магчымасцяў гаспадара). У дачыненні да сусвету Веды таксама разглядаюць кожную з гэтых прычынаў, усталёўваючы ейную ролю ў стварэнні свету.

 

Рэчыўнай прычынай гэтага свету ёсць матэрыяльная энэргія Крышны, якая складаецца з пяці грубых элементаў, ці першаасноваў матэрыі: 1) эфір; 2) паветра; 3) агнявая стыхія (куды ўваходзіць і электрычнасць); 4) вадкасцевая энэргія (водная стыхія і ўсе цякучыя станы матэрыі) і нарэшце, 5) цвёрдая матэрыя, якая называецца для прастаты «зямлёй». Гаворыцца, што з гэтых першаэлементаў складаюцца нават атамы. Таксама існуюць тры тонкія матэрыяльныя энэргіі, вядомыя пад назвамі манас (розум), буддхі (інтэлект) і аханкара (падманнае эга).

 

Дзейснай прычынай стварэння ёсць матэрыяльная прырода, якая стварае ўсе віды жыцця і розныя ўмовы існавання з дапамогай трох гунаў – даброці, жарсці і невуцтва. Таксама ў створанага свету ёсць і сэнсавая прычына. Мэта ці сэнс светабудовы палягае ў тым, каб даць жывой істоце (душы) магчымасць выканаць свае жаданні і, перасыціўшыся матэрыяльнымі задавальненнямі, спасцігнуць сваё спрадвечнае становішча і вырвацца з цемры гэтага свету. Інакш кажучы, мы ўсе таксама ёсць прычынай гэтага свету.

 

І нарэшце, канструктыўнай прычынай гэтага свету Веды абвяшчаюць Крышну, Вярхоўную Асобу Бога, Вярхоўнага валадара і Творцу ўсяго існага.

ішварах парамах крышнах
сат-чыт-ананда віграхах
анадзір адзір говіндах
сарва-карана-каранам

У гэтым вершы са старажытнай «Брахма-самхіты» Крышну называюць «прычынай усіх прычынаў». Крышна – галоўная прычына стварэння, Той, без каго стварэнне немагчыма. Аднак спосаб, якім Ён стварае, цалкам адрозніваецца ад спосабаў, вядомых нам. Рэч у тым, што Бог не павінен рабіць нічога Сам; для гэтага ў Яго існуе маса слугаў і памагатых. Інакш кажучы, Бог дзейнічае з дапамогай Сваіх энэргіяў. Жадаючы ствараць, Госпад проста кідае пагляд на Сваю матэрыяльную энэргію. У тое ж імгненне матэрыяльная энэргія, якая да гэтага знаходзілася ў пасіўным стане, як бы абуджаецца да дзеяння, што цягне за сабой цэлую чараду з’яўлення другарадных прадуктаў: матэрыяльных элементаў (эфір, паветра, агонь, вада і зямля) і іх вытворных функцыяў (у выглядзе гуку, дотыку, зроку, смаку і паху). Таксама ўнутры сусветнай формы Госпада праяўляюцца ворганы ўспрымання гэтых тонкіх субстанцыяў (ворганы слыху, тактыльныя ворганы, вочы, язык і нос), а таксама элемент, які аб’ядноўвае іх усе (матэрыяльны розум), разам з інтэлектам (функцыямі якога ёсць сумневы, аблуда, правільнае разуменне, памяць і сон) і адчуваннем сваёй недатычнасці да Бога (падманнае эга). Гуны матэрыяльнай прыроды абумаўляюць жывую істоту, прымушаючы яе прыняць гэтыя элементы матэрыяльнай прыроды як адзіную рэальнасць. Такім чынам, матэрыяльная энэргія дзейнічае як прычына і вынік матэрыяльнай праявы, хаваючы ад нашага позірку духоўную рэальнасць.

 

Сусвет развіваецца наступным чынам. Пасля першага стварэння, каротка апісанага вышэй, пачынаецца другі этап, які складаецца ў стварэнні розных умоваў жыцця для жывых істотаў, што знаходзяцца пад уплывам тых ці іншых спалучэнняў гунаў прыроды. Сусвет паводле Ведаў – гэта цела ў выглядзе яйка, пустое ўсярэдзіне, з абалонкай з сямі першаэлементаў: паветра, агню, вады, зямлі, розуму, інтэлекту і падманнага эга. Часам кажуць, што ў гэтыя элементы ўключана таксама махат-таттва – спрадвечны стан матэрыі, дзе няма дыферэнцыяцыі энэргіі, а таксама эфір, ці прастора. Унутры кожнай абалонкі працякае свая асаблівая дзейнасць. Кожная абалонка ўтойвае ў сабе розныя спакусы, і той, хто спрабуе пакінуць матэрыяльны сусвет і дасягнуць вызвалення, павінен пераадолець усе спакусы, каб ягоны шлях скончыўся поспехам. Напалову гэтае яйкаватае цела запоўнена вадой, і на гэтых водах, на ложы ў выглядзе гіганцкага змея ляжыць Сам Госпад у чатырох-рукім абліччы Гарбхадакашаі Вішну. З Ягонага пупка вырастае сусветны лотас, у бутоне якога зараджаецца Брахма, першая жывая істота ў светабудове. Брахма – другарадны творца гэтага свету. Цела ягонае выткана з чыстага розуму; г. зн. у ягоным целе няма крывяносных судзінаў, унутраных ворганаў і да т. п. Пасля ста гадоў медытацыі Брахма чуе гук, якому наканавана стаць асновай для стварэння ўсяго касмічнага парадку. Гэты гук падахвочвае Брахму ўстаць на шлях аскезы. Аскеза, паводле Ведаў, ёсць крыніцай усялякай сілы, таму чалавеку, калі ён хоча дамагчыся чагосьці ў жыцці, хоць бы гэта было духоўнае ці матэрыяльнае, неабходна абмяжоўваць сябе ў пачуццёвых асалодах і скіроўваць сваю ўвагу ўнутр, у глыбіню сваёй свядомасці. Брахма здзяйсняў аскезу і потым пачуў яшчэ адзін гук, у які былі ўкладзены ўсе ведычныя мантры і гімны. Гэты гук сыходзіў наўпроста з духоўнай абіцелі Госпада Крышны і быў нічым іншым, як гукам флейты Госпада. У гэтым гуку, як у насенні дрэва, была закладзена інфармацыя пра працэсы стварэння, а таксама пра спосабы вызвалення з кайданоў матэрыі. Так Брахма атрымаў пасвячэнне ў духоўную і матэрыяльную навуку і стаў ствараць.

 

У розных частках ведычных пісанняў мы знаходзім падрабязныя апісанні працэсу стварэння. Некаторыя з іх адрозніваюцца між сабой, што гаворыць пра тое, што стварэнне не адбываецца адзін раз у гісторыі, але паўтараецца зноў і зноў, кожны раз з некаторымі варыяцыямі. Наш сусвет, якім яго стварыў Брахма, падзяляецца на тры вялікія часткі: гэта вышэйшыя планетныя сістэмы, сярэднія (куды ўваходзіць Зямля) і ніжэйшыя (дэманічныя сістэмы і пякельныя светы). Умовы жыцця на гэтых планетах таксама адрозніваюцца: шэсць зямных месяцаў складаюць дзень на вышэйшых планетах, а мільёны гадоў у пекле раўнуюцца адной зямной секундзе. На вышэйшых планетах жывуць напаўбагі, продкі (чалавецтва) і вялікія мудрацы, захоўнікі сусвету. На планетах зямнога тыпу жывуць істоты, якія маюць чалавечы тып цела, а на пякельных планетах жывуць лютыя ямадуты, якія катуюць грэшнікаў. Таксама, адразу пад узроўнем зямных планетаў, знаходзяцца дэманічныя планеты, дзе жывуць істоты, падобныя на людзей, целы якіх складаюцца з асаблівых сплаваў металаў (падобна на тое, як у нашым целе таксама ёсць металы). Часам сусвет таксама дзеляць на чатырнаццаць узроўняў: сем вышэйшых, якія называюць Бхур, Бхувар, Свар, Махар, Джана, Тапа і Сацья, і сем ніжэйшых – Атала, Вітала, Сутала, Талатала, Махатала, Расатала і Патала. Вышэйшыя планетныя сістэмы пачынаюцца з Сонца, якое, згодна «Шрымад-Бхагаватам», знаходзіцца ў цэнтры сусвету. Вышэй за Сонца знаходзяцца планетныя сістэмы, дзе жывуць тыя, хто здзяйсняў суворую аскезу. Над райскімі планетамі, адна за адной размяшчаюцца зоркі, дзе жывуць мудрацы, якія валодаюць духоўнымі ведамі. Вышэй за ўсіх размешчана Сацьялока, планета Брахмы, у насельнікаў якой целы створаны з тонкаматэрыяльнага элемента (манаса, ці «розуму») і чыстага інтэлекту. Сусвет перыядычна ствараецца і так жа перыядычна разбураецца. Адрозніваюць частковае і поўнае знішчэнне сусвету. Частковае адбываецца пад канец дня Брахмы, калі Брахма кладзецца спаць, а поўнае – пад канец жыцця Брахмы, калі сусвет разбураецца цалкам. Пасля гэтага пачынаецца новы цыкл стварэння. Усё, што адбываецца тут, у гэтым свеце, – ёсць ні што іншае, як сон Маха-Вішну, Вярхоўнага Госпада, першай з пуруша-аватараў Шры Крышны. Сусветы – гэта толькі бурбалкі, якія зыходзяць з пораў на целе Маха-Вішну. Такая веліч Бога, якога славяць у Ведах.

Падрыхтаваў Садху-бхушана дас, снежань 2022
Навігацыя: